X
تبلیغات
قواعد عربی
قواعد عربی دبیرستان

 

به نام او

 

« مشکل ترين قسمت هر کار، شروع آن و پر لذت ترين قسمت آن ،

آخرين قدمي است که براي انجام آن برداشته مي شود»

آموزش قواعد عربي متوسطه ( پايه اول) همراه با 50 نکته

« بخوان و بياموز»

نويسنده وتنظيم کننده: شهلا فدايي

دبير عربي دبيرستان پروين اعتصامي طاد

اداره آموزش وپرورش  منطقه پير بکران

 

تابستان : 87

+ نوشته شده در  جمعه بیست و پنجم بهمن 1387ساعت 10:23  توسط شهلا فدایی | 

پيشگفتار :

تقديم به تمامي دوستداران زبان عربي :

در اين مجموعه سعي گرديده  تا از حداقل زمان  ، حداکثر بهره حاصل گردد .

در ابتدا و انتهاي قواعد هر درس شعر يا سخني از بزرگان متناسب با سن شما دانش آموزان انتخاب گرديده تا در صورت لزوم به کار ببريد .

هدف از گرد آوري اين مجموعه استفاده ي بهينه از زمان کلاس عربي براي اهداف بعدي مي باشد .

 

«‌اين را نوشتم يادگاري                              تا بماند روزگــاري

گــرنباشد روزگــاري                                اين بماند يادگاري »

        اميد است چراغ جواني تان هميشه پر فروغ باشد.

تابستان 87 ـ 86
+ نوشته شده در  جمعه بیست و پنجم بهمن 1387ساعت 10:23  توسط شهلا فدایی | 

 

 

 

 

سپاسگزاري

 

 

« از سرکار خانم جواني تايپيست مجرب و حاذق گلبهار تکثير جهت همکاري در تايپ اين مجموعه

از برادر بزرگوار جناب آقاي حيدري جهت سعه ي صدرشان و همکاري بي شائبه با اينجانب در گلبهار تکثير  »

شهلافدائي

+ نوشته شده در  جمعه بیست و پنجم بهمن 1387ساعت 10:22  توسط شهلا فدایی | 

فهرست مطالب :                                                                  صفحه

درس اول يادآوري............................................................ 6

شعر يا سخن بزرگان

اقسام کلمه

فعل ماضي

فعل مضارع

فعل امر

فعل نهي

فعل نفي

انواع جمله

اسم اشاره

اسم مفرد

اسم مثني

اسم جمع و اقسام ان

کلمات مترادف

کلمات متضاد

کلمات جمع و مفرد

سخن يا شعر

درس دوم فعل ثلاثي مجرد و مزيد (1)..................................... 12  

درس سوم فعل ثلاثي مزيد (2)............................................ 15

درس چهارم اسمهاي جامد ومشتق (1) (شعر)............................ 17

درس پنجم اسمهاي جامد ومشتق (2) ( شعر)............................. 22

الاعراب و التحليل الصرفي................................................. 26

درس ششم ضمير............................................................ 29   

درس هفتم موصول ......................................................... 32   

درس هشتم معرب و مبني .................................................. 34

 

 

 

 

 

درس نهم ترکيب جمله فعليه............................................... 37

درس دهم ترکيب جمله اسميه.............................................. 41

گفتگو با خدا................................................................ 43

چه بسيار درسها که آموختم ............................................... 44

پيش از اينها فکر مي کردم خدا .... (شعر).............................. 45     

گذرنامه سفر به آن دنيا.................................................... 47

نامه ي آبراهام.............................................................. 48     

چهل گناه زبان............................................................. 49

فهرست منابع و مآخذ...................................................... 50

+ نوشته شده در  جمعه بیست و پنجم بهمن 1387ساعت 10:22  توسط شهلا فدایی | 

 

هوالحق

قواعد درس اول :

ياد آوري :

 

« اي رفيق  مهربان ، هرشب دعايت مي کنم

گر ندارم ثروتي ، جانم فدايت مي کنم »

 

درس اول يادآوري قواعد مقطع راهنمايي مي باشد .

همانگونه که در راهنمايي خوانديد به طور کلي در زبان عربي کلمه به سه دسته تقسيم مي شود .

1 ـ فعل       2 ـ اسم        3 ـ حرف

فعل بر اساس زمان يا ماضي است يا مضارع يا امر.

1 ) فعل ماضي : فعلي است که ريشه آن از سه حرف اصلي تشکيل شده است و بر انجام کاري در گذشته دلالت مي کند .

مانند : ذهب ـ ذهبا ـ ذهبوا

جلس ( نشست )              علم ( دانست )

فعلهاي ماضي 14 صيغه دارند .

2 ) فعل مضارع : فعلي است که حروف  اتين ( تينا ، يتان ) به  ريشه ي فعلمان ( فعل ماضي ) اضافه گردد و بر انجام کاري در زمان حال يا آينده دلالت مي کند .

طريقه ساخت فعل مضارع :

1 ـ افزودن يکي از حروف مضارع( أتين ) به فعل ماضي

2 ـ ساکن کردن فا ء الفعل ( اولين حرف اصلي از فعل ماضي )

مانند : اذهب ( متکلم وحده ) ـ‌  تذهب  ـ يذهبون ـ تذهب ( متکلم مع الغير ) 

فعل مضارع نيز داراي 14 صيغه مي باشد به عبارت ديگر فعل مضارع از فعل ماضي ساخته مي شود به شرطي که يکي از حروف مضارع (‌ ي ـ ت ـ ا ـ ن ) بر سر فعل ماضي بيايد و آخر آن مرفوع  شود .                      کتب ( ماضي )   ß مضارع          يکتب

3 ) فعل امر :  بر طلب انجام کاري دلالت دارد .

 

مانند : اکتب ( بنويس )‌.

فعل امر نيز 14 صيغه دارد شما در راهنمايي با طريقه ي ساخت 6 صيغه امر از مضارع مخاطب آشنا شديد 8 صيغه ديگر را انشاءا... در سالهاي بعد ياد خواهيد گرفت .

 

 

 ياد آوري : طريقه ساخت امر  از 6 صيغه ي مضارع مخاطب

 نام ديگر اين امر ß امر مخاطب يا امر حاضر مي باشد .

ابتدا حرف مضارع ( ت ) را از ابتداي فعل حذف کرده و آخر فعل مضارع را مجزوم
 ( ساکن )  مي کنيم اگر بعد از حذف حرف مضارع  ، حرف متحرکي باشد نياز به آوردن همزه اول فعل نيست .

 نکته : منظور از حرف متحرک ، حرفي که يکي از حرکتهاي   ِ‌‌‌‌‌‌    ُ‌‌‌‌‌‌      َ

روي آن مي باشد ( حرف حرکت دار )

مانند :   تکرم ß   کرم

اما اگر بعد از حذف حرف مضارع ( ت ) حرف بعدي ساکن باشد بايد ابتداي آن همزه اي اضافه کنيم . براي تعيين حرکت همزه اينگونه عمل مي کنيم :

الف ) اگر حرکت عين الفعل مضارع       فعل     يا دومين حرف اصلي از ريشه يا حرکت حرف يکي مانده به آخر ضمه  باشد حرکت همزه را (‌ا ُ ) مي دهيم .

مانند :         تنصر  ß  انصر     ( ياري کن )                     فعل         ß  نصر ß  عين الفعل

 

ب ) اگر حرکت عين افعل مضارع فتحه يا کسره باشد حرکت همزه را کسره ( ا  ) مي دهيم مانند :           تفتح ß  افتح          (بگشا )                       فتح ß  عين الفعل

        تجلس ß  اجلس      ( بنشين )              جلس ß  عين الفعل

نکته : حرکت همزه ي امر مخاطب فقط در يک صورت فتحه (‌ا ) مي گيرد که انشاء ا... در قواعد درس سوم ياد خواهيد گرفت .

نکته : ساخت امر در صيغه ي مثني و جمع مذکر و مفرد مونث مخاطب ، جزم آخر فعل مضارع ، به حذف نون است .

 ماننند تذهبان ßاذهبا         تذهبون ß اذهبوا             تذهبين ß اذهبي

 

فعل نهي :  نهي به معني باز داشتن است .

مانند :  لاتجلس ß  ننشين                   لا تذهب ß  نرو

 ياد آوري

 نـــهــي  چون دوچشم دارد پس دو کار انجام مي دهيم .

 

1 ـ لانهي را بر سر يکي از 14 صيغه ي مضارع مي آوريم

2 ـ آخر فعل مضارع را ساکن مي دهيم

 

همانگونه که در نکته ي قبل گفتيم در بعضي از صيغه ها ساکن آخر به حذف نون است

مانند : متکلم وحده    اذهب ß  لا اذهب    نبايد برويم

                        تذهبان ß  لا تذهبا   نرويد

 نکته :  براي ترجمه فارسي فعل ماضي در 6 صيغه مضارع غائب و 2 صيغه ي مضارع متکلم ( نبايد ) ‌مي آوريم  ( مضارع التزامي منفي )                    مانند مثال قبل

فعل نفي :  فعلي است که بر  انجام نشدن کاري در زمان حال يا آينده دلالت دارد .

مانند :         لاتذهبين  ( نمي روي )

 نکته : براي ترجمه فارسي فعل نفي (نمي ) مي آوريم .

طريقه ساخت فعل نفي ß  نفي چون يک چشم دارد يک کار انجام مي دهيم .

1 ) فقط لا را بر سر يکي از 14 صيغه ي فعل مي آوريم يادتان باشد که آخر فعل را تغيير نمي دهيم .

مانند :         تقول ß  لا تقول ( نمي گويد )

طريقه ي ساخت فعل نفي و نهي در دو صيغه ي مضارع جمع مونث فقط حرف لا  را به ابتداي فعل اضافه کرده و آخر آن را هيچگونه تغييري نمي دهيم . پس نتيجه مي گيريم

نکته : فعل نفي و نهي در دو صيغه ي مضارع جمع مونث ( 12 و 6 ) يکسان است .

و ما از ترجمه بايد تشخيص دهيم نفي است يا نهي

        ان النساء لا تجلسن           بدرستيکه  زنان نمي نشينند  ( نفي )

( ندا )         يا ايتها النساء لا تجلسن                اي زنان ننشينيد (‌نهي )

طريقه ي منفي کردن فعل ماضي ß  ما È فعل ماضي

 

مانند :        ما کتبتم       ننوشتيد

يادآوري : همانگونه که قبلا خوانديد در زبان عربي جمله يا فعليه است يا اسميه :

ترکيب جمله ي فعليه  ß فعل +  فاعل مرفوع  + مفعول منصوب   فتح المعلم الکتاب

ترکيب جمله ي اسميه ß مبتدا مرفوع + خبر مرفوع    المعلم مفيد

 

 

نکته : ان شاء ا ... جمله ي  فعليه را درس 9 و جمله ي اسميه را در درس 10 به طور مفصل خواهيد خواند .

يادآوري : ضمير اسمي است که به جاي کلمه ي قبل خود مي آيد تا از تکرار آن جلوگيري کند . ذهب علي و هو يضحک = علي رفت در حاليکه اومي خنديد

نکته : ان شاءا... مبحث ضمير به طور کاملتر در قواعد درس 6 تدريس مي شود.

 

يادآوري : اسمهاي اشاره عبارت بودند از :

 

1 ) اشاره به نزديک :                                        مذکر    مونث

                                                  مفرد         هذا        هذه

                                                 مثني  هذان     هاتان

                                                جمع   هولاء    هولاء

 

2 ) اشاره به دور :

                                                        مذکر   مونث

                                                                       مفرد            ذلک     تلک

                                                                       مثني  ـــــــ          ـــــ

                                                                        جمع  اولئک       اولئک

 

      نکته : در آينده با موارد ديگر اسم هاي اشاره ( مانند مثني دور ) آشنا خواهيد شد .

يادآوري :

 

توضيحات مربوطه به التمرين الخامس ص8

اسم از نظر تعداد يا مفرد يا مثني يا جمع

اسم مفرد يا مذکر است يا مونث

مانند : اسم مفرد مذکر  ß المعلم ـ قلم

ترکيب  اسم مفرد مونث ß اسم + ه  ß الطالبه ـ شجره

 

 

اسم مثني ( تثنيه ) اسمي که بر دو شخص يا شي  ء دلالت مي کنند و 4 علامت دارد .
( ان ـ تان ـ‌ ين ـ تين )

به عبارت ديگر اسم مثني با افزودن يکي از اين چهار علامت به آخر اسمهاي مذکر ومونث ساخته مي شود .

اسم جمع ß اسمي که بر چند ( بيش از دو ) شخص وشي ء دلالت مي کند . جمع بر دو دسته اند :

1 ) جمع سالم :  جمعي که مفرد آن هنگام جمع بستن تغيير ي نمي کند فقط آخر مفردش حروفي ( علامت جمع ) اضافه مي شود .

جمع سالم  بر دودسته است :

الف : جمع مذکر سالم   : که با افزودن بکي از دو علامت ( ون ـ ين ) به آخر اسمهاي مفرد مذکر ساخته مي شود . مانند :  المومن ß المومنون  ـ المومنين     

ب : جمع مونث سالم : براي ساخت جمع مونث سالم ( ة ) را از آخر اسم مفرد مونث حذف کرده به جاي آن (ات ) اضافه مي کنيم  . مانند : المسلمه ß المسلمات

2 ) جمع مکسر : جمعي است که شکل مفرد آن تغيير مي کند حروف آن در هم ريخته مي شود .

مانند : کتاب  ß  کتب                        مسجد  ß  مساجد              علم  ß  علوم

 

توضيح در رابطه با التمرين السابع : ص 9  کتاب اول

به اسم بعد از حرف جر مجرور گفته مي شد و حرف جر با اسم بعد از خود را جار و مجرور مي گوييم

 

مانند :  ترکيب جار و مجرورß حرف جر + مجرور           في الصف         

حروف جر 17 عدد هستند که در بيت زير آمده :

باء و تاءو کاف و لام و واو و منذ و مذ و خلا

رب ، حاشا ، من ، عدا ، في ، عن ، الي ، حتي ، علي

 

 

 

مترادف                                                       متضاد                                           

الحکم  = العلم                                       جوارح # جوانح

اشدد   =   قو                            النعم # النقم بلا

ذهب = زهق رفت                                 الحق # الباطل

وهب = بذل ، اعطي                  لاتياس # لاتقنط نا اميد نباش      

                                                              عسرسختي # يسر آساني      

                                                              المظلوم # الظالم

                                                              جاء  # زهق رفت

جمع  ß  الجوارح  ـ  الجوانح ـ  المستوحشين ـ  النقم 

مفرد   ß  جارحه   ـ   جانحه   ـ  مستوحش     ـ  نقمه

 

« اي آنکه تو طالب خدايي ، به خــود آ

                                             ازخودبــطلب،‌کزتوجدا نيـست خـــدا

اول به خود آ ، چون به خود آيي به خـدا

اقـــرار نـمــايي بــه خدايــي خــدا »

+ نوشته شده در  جمعه بیست و پنجم بهمن 1387ساعت 10:21  توسط شهلا فدایی | 

هوالخبير

قواعد درس دوم

فعل مجرد و مزيد :

« تنبلي ، تنها پناهگاه انسانهاي بي اراده است »

فعل از نظر حروف اصلي يا ريشه ( صيغه ي مفرد مذکر ) به ثلاثي و رباعي تقسيم مي گردد .

منظور از ثلاثي اين است که ريشه ي فعل ما از سه حرف و رباعي از چهار حرف تشکيل شده است

مانند :     ثلاثي  ß  کتب                           رباعي ß  زلزل

 نکته : فعلهاي رباعي را در سالهاي آينده خواهيد خواند .

اما فعل ثلاثي خود به دودسته تقسيم مي گردد  : 1 ـ ثلاثي مجرد         2 ـ ثلاثي مزيد

ثلاثي مجرد  :اگر اولين صيغه ي فعل ماضي ( مفرد مذکر ) فقط از سه حرف تشکيل شده باشد آن را ثلاثي مجرد مي ناميم .

مانند :      جلس ـ‌ دخلتما  ( تما  ضمير است و ريشه ي فعل دخل است )

فعل ثلاثي مزيد : اگر به اولين صيغه ي فعل ماضي ( مفرد مذکر ) يک يا دو يا سه حرف زائد اضافه شود آن را ثلاثي مزيد مي ناميم .

مانند :   کرم  ( ريشه ي فعل کرم + يک حرف زائد  (تکرار  حرف ر ) (ک ر رم )

نکته : تکرار حرف را با   ّ نشان مي دهيم . 

نکته  ß  براي به دست آوردن حرف اصلي فعل ثلاثي مزيد ،ريشه ي فعل را بر اساس وزن فعل پيدا مي کنيم .

مانند :  اجتهد تما  ß تما که ضمير است             اجــتــهــد حروف اصلي آن جهد مي باشد

                                                              افـــتــعـــل

و حروف زائد آن دو حرف ( الف ـ ت ) هستند .

پس فعل اجتهد را با (   2 +   3   ) نشان مي دهيم .

                حرف زائد الف ـ ت +   ريشه جهد

هر شخصي يا شئي نامي دارد و با آن شناخته مي شود.      مثلا : کتاب عربي ـ آموزش وپروش پيربکران ـ پل آب نيل

پس فعلهاي ثلاثي مزيد را هم با نام خودشان مي شناسيم به نام آنها باب گفته مي شود .

 

نکته : پس از اين به بعد باب را براي فعلهاي ثلاثي مزيد استفاده مي کنيم .

فعلهاي ثلاثي مزيد جمعا به هشت باب تقسيم مي شودند . ( قبلا گفتيم اگر به حروف اصلي ( ثلاثي مجرد ) ، يک ، دو يا سه  حرف زائد اضافه شود آن فعل را ثلاثي مزيد مي ناميم . )

 

فعلهاي ثلاثي مزيد که داراي يک حرف زائد هستند   ß    1  +  3 

                           سه باب مي باشد           حرف زائد + ثلاثي مجرد

1) باب افعال     ß    اينگونه صرف مي شود

حرف زائد +ريشه  ماضي             مضارع          امر          مصدر         حرف زائد 

           1+3        افعل              يفعل           افعل          افعال              الف

            مانند :     اکرم             يکرم           اکرم      اکرام              الف

نکته : مصدر همان باب است .

نکته : براي يافتن حرف زائد به صيغه ي اول ماضي فعل ( مفرد مذکر ) مراجعه مي کنيم .          اکـــرم

                                                        افــعــل         ßالف زائد

نکته : مصدرها يا سماعي هستند ( حفظ کردني و  شنيدني )‌يا قياسي (  ياد گرفتني)

تمام مصادر ثلاثي مجرد سماعي هستند يعني وزن مشخصي ندارند وما از فرهنگ لغت آنها را مي بينيم .

اما مصادر ثلاثي مزيد داراي وزن معيني هستند .  مانند :‌ اکرام          ß افعال

نکته : در قواعد درس اول گفتيم براي ساختن فعل امر حرف مضارع را حذف کرده چنانچه  حرف بعد آن ساکن بود يک همزه با حرکت کسره يا ضمه مي آوريم.

نکته مربوط به باب افعال : اکنون مي آموزيم که همزه ي فعل امر در باب افعال ، هميشه مفتوح است .                                                        تکرم   ß اکرم 

 

نکته : دومين باب فعل ثلاثي مزيد( با يک حرف زائد  ) ß باب تفعيل


 

2 ) باب تفعيل :

ماضي            مضارع        امر          مصدر         حرف زائد 

           1+3      فعل           يفعل          فعل           تفعيل    ( تشديد يا تکرار عين )

            مانند :  علم             يعلم         علم          تعليم     ( تشديد يا تکرار عين)

 

3 ) باب مفاعله :

ماضي          مضارع          امر          مصدر         حرف زائد 

           1+3      فاعل           يفاعل             فاعل         مفاعله              الف

            مانند :     جاهد       يجاهد          جاهد        مجاهده             الف     

 نکته : باب مفاعله ß دومصدر دارد : ­1 ـ بروزن مفاعله ß مجاهده

                                                        2 ـ بروزن فعال ß   جهاد 

 نکته مربوط به کارگاه ترجمه درس دوم : فعل متعدي ، فعلي است که علاوه بر فاعل به مفعول نيز نياز دارد .

نکته :  مفعول کلمه اي بود که در ترجمه ي فارسي پس از آن « را » مي آمد .

حال مي گوييم اگر فعلي به باب افعال يا تفعيل برود به صورت متعدي ترجمه مي شود يعني به مفعول نياز دارد .

مانند :       ارســل        رجـــل    ولــده  الي المدينه     ß   مرد فرزندش را به شهر فرستاد

         فعل ماضي باب افعال متعدي    فاعل            مفعول

مترادف                                                متضاد                       

الجزيل = الکثير                        قريب # بعيد                        جمع ß السنين

حبيب = خليل = صديق              قليل # کثير                   مفرد ß سنه

حسنا = جيدا                          اليل # النهار

الطريق = السبيل = النهج          ذات ليله # ذات يوم

النبي = الرسول

قلقا = حزينا

                                                         

«ادب خرج ندارد اما هر چيزي را خريداري مي کند پس سخن کم گوي تا محبوب شوي»

+ نوشته شده در  جمعه بیست و پنجم بهمن 1387ساعت 10:21  توسط شهلا فدایی | 

 

هوالحي

قواعد درس سوم :

فعل مزيد   :

 

« داني که چرا خدا تو را داده دو دست    من معتقدم که بهـرآن سـري هست

  با يک دست  به کــار خويشتن پردازي     با دست دگرزديگران گيري دست »

                                                                                                              

در قواعد درس دوم در مورد 3 باب از فعلهاي مزيد  با يک حرف زائد صحبت کرديم  
   ( باب افعال ـ تفعيل ـ مفاعله )

اکنون فعلهاي مزيد با دو حرف زائد :

فعلهاي ثلاثي مزيد که داراي دو حرف زائد هستند پنج باب مي باشند

 ( حرف زائد)2 + 3 ( ثلاثي مجرد)

4 ) باب تفعل  ß  اينگونه صرف مي شود

ماضي       مضارع       امر      مصدر       حرف زائد 

           2+3      تفعل       يتفعل    تفعل         تفعل         تـ  ( تکرارعين الفعل يا دومين حرف اصلي

            مانند :   تعلم                يتعلم           تعلم  تعلم                تـ 

5 ) باب تفاعل :

ماضي            مضارع          امر          مصدر         حرف زائد 

           2+3      تفاعل             يتفاعل          تفاعل      تفاعل            ت ـ الف

            مانند :  تکاتب           يتکاتب          تکاتب     تکاتب             ت ـ الف

6 ) باب افتعال :

ماضي            مضارع          امر          مصدر         حرف زائد 

           2+3      افتعل             يفتعل           افتعل       افتعال              الف ـ ت

            مانند :   احترم           يحترم           احترام         احترام             الف ـ ت


 

7 ) باب انفعال :

 

ماضي            مضارع          امر          مصدر         حرف زائد 

           2+3      انفعل             ينفعل           انفعل       انفعال              الف ـ ن

            مانند :   انقلب           ينقلب           انقلب   انقلاب            الف ـ ن

نکته : از فعلهاي ثلاثي مزيد که داراي 3 حرف زائد مي باشد فقط يک باب است و آن :

8 ) باب استفعال :

ماضي            مضارع          امر             مصدر                 حرف زائد 

           3+3      استفعل        يستفعل           استفعل        استفعال              الف ـ س ـ ت

            مانند : استخرج        يستخرج          استخرج       استخراج            الف ـ س ـ ت

مترادف :                              متضاد :

انيقه = بديع                           رخيص # باهظا     

مسکين = فقير                                مسرور # محزون

تامل = تفکر = تاني                  بشير # نذير

الاسوه = المثالي                      سيئات # حسنات

                                                الصغير # الکبير

                                                انقلب الي # اقبل

                                                تکاسل # اجتهد

جمع ß  الاحذيه ـ الصحف

مفرد  ß  حذاء ـ  الصحيفه

 

« گذشت و مهرباني اي عزيزم از درخت آموز

که حتي سايه از هيزم شکن هم وا1 نمي گيرد »

 

1 ß  وا نمي گيرد : دريغ نمي
+ نوشته شده در  جمعه بیست و پنجم بهمن 1387ساعت 10:21  توسط شهلا فدایی | 

 

هوالقادر

 

قواعد درس چهارم    

مبحث جامد ومشتق :

 

« کسي نيک بيند به هر دو سراي1      

که نيکي رساند به خلق خداي»

                                                                1ß سراي: دنيا و آخرت

اگر به جدول تجزيه و ترکيب ( الاعراب و التحليل الصرفي) در صفحات 27 و 28 جزوه دقت کنيد در تقسيم اسم مواردي ( تحت عنوان جامد ومشتق) را مي بيند.

قواعد درس 5و4 مربوط به مبحث جامد و مشتق است و هر دو درس مکمل يکديگرند.

بحث جامد و مشتق مخصوص به اسم مي باشد نه فعل و نه حرف.

اسم جامد : اسمي است که از ريشه فعل ساخته نمي شود به عبارت بهتر از کلمه ديگري گرفته نشده .

مانند : رجل ـ ارض ـ شمس ـ جبل

اسم مشتق: اسمي است که از ريشه ي فعل ساخته مي شود به عبارت بهتر از کلمه ديگري گرفته شده مانند :

مشتق :

شير: ماست ـ دوغ ـ پنير ـ کشک ـ کره ـ ß  (مشتق)  گرفته شده از شير

نفت: پاک کن ـخود کارـ کيف ـ جامدادي ـ پلاستيک ـ  .......  ßمشتق ( گرفته شده از نفت)

کتب : کاتب ـ مکتوب ـ مکتب

اگر يادتان باشد در دو درس قبل ( مبحث مجرد ومزيد) ياد گرفتيم که مجرد به چيزي گفته مي شود که اولين صيغه ماضي فعل آن از سه حرف اصلي تشکيل شده باشد

مانند:  قتل يا يقتلون و .... شهد و مشهود .....

و ثلاثي مزيد فعلي است که به اولين صيغه ماضي آن ( سه حرف اصلي آن) يک ـ دو يا سه حرف اضافه مي گردد

 

 

 مانند : اجتهد ( الف ـ ت)  (جهد)                    احسن ( حسن ريشه )  ( الف )

                حروف زائد        ريشه                                                                    زائد

 

به طورکلي مشتقات 8 دسته هستند که ما در کتاب سال اول فقط با 7 دسته آن را آشنا
مي شويم.

نکته : اگر اسمي شامل 8 دسته مشتق نباشد پس نتيجه مي گيريم که جامد است .

اولين دسته مشتقات ß اسم فاعل

حال مي گوييم براي ساخت مشتق اسم فاعل مي توانيم آنرا هم از فعل مجرد بسازيم هم مزيد :

طريقه ي ساخت اسم فاعل از ثلاثي مجرد بر وزن خود فاعل مي باشد

مانند :    کاتب ـ شاهد ـ قاتل ـ عالم

تمام اين مثالها بروزن فاعل مي باشند و از فعل هاي ثلاثي مجرد که حروف اصلي آن به ترتيب کتب ـ شهد ـ قتل ـ علم مي باشند.

طريقه ي ساخت اسم فاعل از ثلاثي مزيد ( فعلي که داراي مضارع وباب باشد) مزيد به اين طريق است که:

 1ـ به مضارع بابمان مراجعه مي کنيم. ( فعل که داراي مضارع و باب باشد)

2 - حرف مضارع را حذف مي کنيم .

 نکتهß  حروف مضارع چهار حرف

ا  تـ  يـ  ن  ( تينا ) ) است که بر سر فعل ماضي  مي آيد

اذهب  ß فعل مضارع متکلم وحده صيغه 13(انا)

تذهبون ß فعل مضارع جمع مذکر مخاطب صيغه 9 ( انتم)

يذهب ß فعل مضارع مفرد مذکر غائب صيغه (هو) 

  نذهبß فعل مضارع متکلم مع الغير صيغه 14(نحن

3 - به جاي حرف مضارع ميم مضموم ( مـ ) مي گذاريم.

4 - براي مشتق اسم فاعل (از ثلاثي مزيد) حرکت حرف يکي به آخر را ( به عبارت ديگر حرف عين الفعل يا دومين حرف اصلي را ) کسره مي دهيم .

     

 

 نکته:        فعل ß فاء الفعل حرف اول  ، عين الفعل حرف دوم  ، لام الفعل حرف سوم

مانند:

اسم فاعل اکرم ( باب افعال)

مضارع   يکرم ß  مکرم

اسم فاعل تقدم ( باب تفعل)

مضارع يتقدم ß متقدم

نکته : در زبان عربي چهار صيغه ( هو- هي- انت- انت) را اينگونه مي ناميم .

للغائب        للغائبه       للمخاطب     للمخاطبه

   هو            هي           انت           انت

دومين دسته  ي مشتقات اسم مفعول است

طريقه ي ساخت اسم مفعول از ثلاثي مجرد:

بروزن خود مفعول مي باشد .

(مجرد)کتب  ß (اسم مفعول ) مکتوب                شهد ß  مشهود

طريقه ي ساخت اسم مفعول از ثلاثي مزيد:

تمامي مراحل ساخت آن مانند اسم فاعل از مزيد است فقط حرکت عين الفعل را فتحه مي دهيم .                 مزيد باب تفعيل

مانند :    علم ß  مضارع يفعل                   يعلم ß معلم

نکته : مربوط به کارگاه ترجمه ي ص 44 ß ترجمه ي فارسي اسم فاعل ( چه مجرد و چه مزيد ) (‌کننده يا نده) مي آوريم .

مانند :                  ناصر  ß ياري کننده ـ ياري دهنده

و در ترجمه ي فارسي اسم مفعول ( مجرد و مزيد ) ( شده يا واقع شده ) مي آوريم .

مانند :                  محترم ß  مورد احترام واقع شدن ـ احترام شده

 

 

 

 

 

عزيزانم

اکنون براي رفع خستگي تان شعري را که مربوط به مبحث جامد و دو نوع از مشتقات ( اسم فاعل و اسم مفعول از مجرد و از مزيد ) مي باشد را مرور مي کنيد.

شعر جامد و مشتق

اول هر کار بانام خدا                               بعد از آن عقد  سلامي بر شما

بادها را خوانده امروز آمديم                        همنشين جامد و مشتق شديم

چيست مشتق، آن که جامدهست چيست            هر که نيکو نشنودباهوش نيست

چونکه در اطراف عالم بنگري                     مي توان هم جامد و مشتق بديد

جامد آن باشد که همچون آسمان                    خلق بنموده خداي مهربان

کوه و جنگل ، ابر و باران ، بحر1 و بر2         رعد و برق و روز وشب شام وسحر

هرچه را دست بشر ايجاد کرد                     نيست اينسان3 چون کتاب و بازگرد

واژه اي کز ريشه اي مشتق شده                   نام آن اندرعرب مشتق شده

هست مشتق هشت قسم اي نيک مرد               از دو نوعش گفتگو خواهيم کرد

بشنويم اين نکته ي مقبول4 را                      اسمهاي فاعل و مفعول را

از ثلاثي هم مجرد هم مزيد                         فاعل و مفعول مي آيد پديد

در مجرد چون بسازيم اين دو را                   وزن آن معلوم مي گردد تو را

وزن فاعل را زفاعل کن طلب                     وزن مفعول است آن يک را سبب

خالق و مخلوق آرم در مثال                        ظالم و مظلوم هم ديگرمثال

اين دو اما در ثلاثي و مزيد                        از طريق ديگري آيد پديد

حرف اول در مضارع ميم کن                     ضمه اي زيبا بر آن ترسيم کن

گرشود ما قبل آخر کسره دار                       اسم فاعل پيش تو گيرد قرار

چون کنيم ما قبل آخر فتحه دار                     اسم مفعول است ديگرختم کار

اسم فاعل چون معلم  ـ منتظر                      هست مفعولش معلم ـ منتظر

1 ß بحر : دريا

2 ß بر :خشکي

3  Ñ نيست اينسان : يعني جامد نيست بلکه مشتق است

4 Ñ مقبول : پسنديده

 

 

 

کلمات مترادف                                 کلمات متضاد       

                                      مبشر # منذر

المحروم = المستضعف                      جاء # زهق

المظلوم = المنصور                           المومن # الکافر

الطريق = السبيل                     الجاهل # العالم      

المساکين = الفقراء                          الشرور # المعامي   

المتفضل= الکريم                     المظلوم # الظالم

المعروف # المنکر

                                         الشر # الخير

 

جمع ßالجيال ـ الشرورـ المعاصي  

  مفرد ß جيل ـ     الشر ـ  معصيه

 

«گريد و سوزد وافروزد و نابود شود            هر که چون شمع بخنددبه شب تار کسي»

+ نوشته شده در  جمعه بیست و پنجم بهمن 1387ساعت 10:20  توسط شهلا فدایی | 

هوالقدوس

قواعد درس پنجم

ادامه مشتقات :

« سر بلندي گرتو خواهي با همه يکرنگ باش  

قالي ازصدرنگ بودن زير پا افتاده است »

 

سومين و چهارمين مشتقات اسم زمان و اسم مکان مي باشد همانگونه که از اسمشان مشخص است زمان يا مکان وقوع فعل را نشان مي دهد .

در اسم زمان و مکان دو وزن ( مفعل ـ مفعل ) براي هر دو اسم يکسان است يعني نمي توان بگوييم که اسم زمان حتما بروزن مفعل و اسم مکان فقط فقط بر وزن مفعل مي آيد بلکه ما با کمک معناي کلمه است که زمان يا مکان بودن آن را معين مي کنيم .

مانند :  مطبخ ( آشپزخانه ) مکان  ( مفعل )       مسجد  مکان  ( مفعل )   مغرب زمان ( مفعل )

پنجمين دسته مشتقات صفت مشبهه است   ß صفتي است که دوام و پايداري وثابت بودن ( دائمي ) بودن يک صفت يا حالت را مشخص مي کند .

چهار وزن  آن را در اين کتاب مي آموزيم  :

1 ـ فعيل ß قديم ـ کريم ـ عظيم ـ شريف

2 ـ فعل ß خشن

3 ـ فعلß سهل

4 ـ فعلان  ß عطشان ـ جوعان ـ غضبان ( خشمگين )

ششمين مشتقات اسم مبالغه مي باشد  ß  صفتي است که غلو  وزياده روي را بيان مي کند به عبارت ديگر کثرت (زيادي) صفتي را مي سازد.

در سال اول با دو وزن آن آشنا مي شويد : فعال ß رزاق ـ حيان( بسيار ترسو) ـ
جبار ( بسيارستمگر) ـ  غفار ( بسيار آمرزنده)

                                      فعاله ß علامه ( بسيار دانشمند )

نکته : براي حفظ دو ورن اسم مبالغه تشديد را به خاطر داشته باشيد

نججار ß نجار

نکته :  در ترجمه ي فارسي اسم مبالغه کلمه ي ( بسيار ) را مي آوريم

 

اکنون شعر مربوط به ( مشتقات دو ) را که توسط دوستتان خانم مرضيه السادات چاووشيان
( دانش آموز کلاس اول مدرسه ي پروين اعتصامي طاد در سال 87 – 86 ) سروده شده را مرور کنيد .

 

 به نام مهربان کردگار                              خداوند روزي ده و دادار

بگويم من چودرسي تو بده گوش                   مکن بازي نکن اين را فراموش

بگويم هر زمين و هر مکاني                       يه مفعل يا به مفعل کن نگاهي

چو باشد مشتق تو اسم مفعل                        مثالش باشدت مشرق و مغرب

اگر گيري تو مشتق را به مفعل                    مثالي مي زنم من همچون مکتب

کنون گرما رسيم بروزن فعال                      مثالش را زنيم علام وسجاد

اميدم باشد اينک همکلاسي                         به خوبي درس بگرفته باشي


 

اسم تفضيل که بر برتري صفتي شييء يا فردي دلالت مي کند .

بردو ورن مي آيد :      افعل ( مذکر ) اصغر آقا ( کوچکتر ) اکبر ـ احسن

                                  فعلي ( مونث ) صغري خانم ( کوچکتر ) کبري ( فعلي ) حسني

نکته :  در ترجمه ي فارسي اسم تفضيل تر يا ترين مي آيد.        کوچکتر ـ کوچکترين

حالا براي تشخيص اين دو معني از يکديگر به اين نکته توجه کنيد که :

نکته :  اگر بعد از اسم تفصيل ( افعل تفصيل ) حرف ( من ) بيايد در ترجمه ي فارسي آن صفت تفصيلي معني مي شود يعني به آخر ترجمه ي فارسي آن (تر ) اضافه مي گردد .

                     احمد اکبر من مريم ß احمد بزرگتر از مريم است.

اما اگر بعد از افعل تفصيل حرف من نيايد در ترجمه ي فارسي آن صفت عالي معني مي شود يعني به آخر ترجمه ي فارسي آن ( ترين ) اضافه مي گردد .

مريم کبري الطالبات ß مريم بزرگترين دانشجويان است .

افعل ، فعلي + من + اسم ß ترجمه فارسي صفت تفصيلي ( تر )

افعل ، فعلي + اسم ß  ترجمه  فارسي عالي ( ترين)

 


 

 

مترادف                                                 متضاد       

الشديد = الکثير                       ارخص # باهظ                 

الشاب = الفتي                        الشديد # القليل                   

ذکي = علامه                                      مغرب # مشرق

الخليل = الصديق                       البر # السوء

الشفيق = الرحيم                        ضحک # بکي

الناصح = الواعظ                      اکبر # اصغر

عرف = علم بـ                        بشير # نذير

الطلعه = الوجه =التقويم            الناقص # الکامل

الاولي = الاهل 

احسن = انفع                       الصغير # الکبير

 

جمع ß النبات ـ الدقايق  ـالبسه ـ اوراق - المشاهد ـ اللاحقوق ـ الشباب ـ السوابق ـ الرغباب

مفرد ß بنت ـ دقيقه ـ  لباس ـ ورق -       مشهد ـ       لاحق    ـ  شاب  ـ    سابق   ـ  الرغبه

 

               

« دنيا و آنچه در اوست ، مخلوق خداست            با صورت نيک حق ،‌جهان را آراست

 هرچــيـز نشــانــه اي و وجــهي دارد             زين روي نماز،چهره ي دين شماست »

 

 


 

نکته مربوط ص 53 کتاب اول

الاعراب و التحليل صرفي:

 الاعراب يا نقش يا ترکيب يا بررسي  نحوي :

الاعراب يعني بررسي نقش کلمه در جمله به طور کلي :

الاعراب همان ترکيب است يعني ما با توجه به جمله اسميه يا فعليه نقش کلمات را در جمله معين کنيم .

در الاعراب ما بايد به يکي از اين موارد اشاره کنيم :

1 ـ  فعل 2ـ فاعل و مرفوع 3ـ  مفعول و منصوب  4 ـ  مجرور به حرف جر 5 ـ مبتدا و مرفوع 6 ـ خبرو مرفوع

مانند:

المومن          يقول             الحق           في       الحياه ( مومن در زندگي حق را مي گويد.)

            مبتداومرفوع     فعل وفاعل هومستتر  مفعول و منصوب   حرف جر  مجرور   

                        خبر جمله فعليه                               جارومجرور

« مرا شفاعت اين چندتن بسنده بود

                                                 که روز حشر به اين چندتن رسانم تن

بهين1 خلق و برادرش و دخترودو پسر

                                         محمد و علي و فاطمه و حسن و حسين »

 

اß بهين: بهترين


 

التحليل الصرفي يا تجزيه يا بررسي صرفي :

التحليل الصرفي يعني بررسي خود کلمه جزء به جزء (به طور مفصل) ـ نام ديگر التحليل الصرفي همان تجزيه است .

زينب متولد اصفهان شماره شناسنامه …… تاريخ تولد ……. فرزند …… کد ملي…… دانش آموز اول دبيرستان پروين اعتصامي طا در رتبه ي اول کشوري را در رشته ي رباتيک بدست آورد .

در  جمله ي بالا در واقع شخص زينب را جزء به جزء و مفصل معرفي کرديم . اين را تجزيه مي گويند ( التحليل الصرفي)

قبلا خوانديم که کلمه در زبان عربي به سه دسته تقسيم ميگردد.

1 ـ فعل       2ـ اسم         3ـ حرف

 

درتجربه ي فعل به موارد زير اشاره مي کنيم .

التحليل الصرفي

تجزيه ي فعل :فعـــــــمفـــــمذ     غـــا  ثــــلا     مع  صحــــلا    مع

                        زمان فعل     تعداد    جنس     غائب       ثلاثي مجرد            لازم  معرب

ماضي مضارع ا مر   مفرد    مذکر    مخاطب   ثلاثي مزيد            متعدي  مبني

قواعد درس 1               مثني      مونث    متکلم      قواعد درس                قواعد  قواعد

                      جمع                     3 ، 2                 درس  درس

                                                                                        9      8                       

نکته : مواردي که زير آنها خط کشيده شده دا در سالهاي بعد خواهيد خواند .

بسيار مهم : در تجزيه ي فعل به جاي خانه ي 4 ، 3 ، 2 از جدول بالا مي توان للغائب را براي ( مفرد مذکر غائب ) ـ للغائبه را براي ( مفرد مونث مخاطب ) نوشت .

تجزيه يذهب :فعــــــــمفــــمذ     غا      ثلا         مع    صحـــــلا     مع

                          فعل مضارع   مفرد   مذکر  غائب   ثلاثي مجرد                   لازم معرب

 

 


 

تجزيه ي اسم :

        اســـــــــــمفـــــمذ        جا     نک     مع     صحـــمن       مت

اسم و          تعداد      جنس   جامد               معرب

اقسام آن       مفرد      مذکر           مشتق               مبني

                        مثني       مونث   قواعد             قواعد

جمع                     درس        درس

                5   و 4               8

اسـ : ـ اسم ضمير ( قواعد درس 6 ) موصول استفهام ( قواعد درس 7 ) مصدر ( قواعد درس)

نکته : تمام مصدرها ( جزء قواعد درس 3 و2 ) اسم هستند .

مثال:  تجزيه ي العاقل               اســـــمفــــــمـــــذ      جــــا     نک     مــــع صحمن مت

                                        اسـ     مفرد   مذکر   مشتق

اسم فاعل         معرب

تجزيه حرف :                حر            عا        مب

حرف و اقسام               مبني علي

                        جر نفي نهي                 فتحه ، ضمه، کسره ، سکون     

تجزيه ي من :                حر               مب

                                        حرف جر     مبني علي 

                                                        السکون

                                                        قواعد درس 8       

نکته بسيار مهم :  يکي از سئوالات امتحان درس عربي سوال مربوط به صفحه ي تجزيه و ترکيب است که 2 نمره بارم دارد

« تو که آهسته مي خواني قنوت گريه هايت را

ميان ربناي سبز دستانت دعايم کن

کــه محــتـاج دعـاي جــمــله يــارانــم »

سخن آخر :

« فرزند هنر باش ، نه فرزند پدر

فرزند هنر ، زنده کند ، ياد پدر
+ نوشته شده در  جمعه بیست و پنجم بهمن 1387ساعت 10:20  توسط شهلا فدایی | 

هوالعزيز

 قواعد درس 7

موصول :

« در اين دنياي بي حاصل           چرا مغـرور مـي گردي

   سليمان گر شـوي آخـر            نصيب1 مور2 مي گردي »

1 ـ نصيب : دچار

2 ـ مـور : مـورچه

مي دانيم که طبقه ي اول و دوم منزل توسط پله به يکديگر وصل مي شود پله ها مانند پلي اين دو قسمت را به يکديگر وصل مي کنند .

در زبان عربي کلمه هايي هستند که مانند پل اجزاي جمله را به يکديگر وصل مي کنند .

اين کلمه ها را در زبان عربي موصول مي ناميم .

موصول به دو دسته تقسيم مي شود :

1 ـ موصول عام ( مشترک ) : اسمي است که براي همه اشخاص ( مفرد ، مثني ،جمع، مذکر ، مونث ،) يکسان به کار برده مي شود.

الف : مَـنْ ß  کسي که ـ کسانيکه ـ ‌( براي موجودات زنده به کار مي رود )

 ب : مــا   ß    چيزي که ـ چيزهايي که ـ ( براي اشياء به کار برده مي شود )  

2 ـ موصول خاص : اسمي که براي هر کدام از مفرد ، مثني ، جمع  ، مذکر ، مونث صيغه اي

معين و خاصي مي آيد . موصولهاي خاص عبارتند از : جدول ص 76

مثالهاي صفحه ي 76 بسيار مهم

                                مفرد           مونث

 

        مفرد                   الذي           التي

 

        مثني                   ــــــــــــ             ــــــــــ

        جمع                   الذين           اللاتي

 

 

 

نکته : موصولهاي مثني را در سالهاي بعد مي خوانيد .

 

 

نکته : اگر موصول خاص در ابتداي جمله بيايد به معني ( کسي که ) مي آيد .

 

و اگر موصول خاص در وسط جمله بيايد معني ( که ) مي دهد . به عبارت ديگر اگر موصول بعد از اسم داراي  ال بيايد معني ( که ) مي دهد .

ال +اسم + موصول

                که

مانند علي اَخَذَ القلم الذي علي المنضدة ِ .

علي قلمي که بر ميز است را بر داشت .

در  ترجمه ي ما ( موصول عام  ) بايد دقت کرد

ما  ß   حرف نفي     ß     ما ذَ هَبَ  ß     نرفت

ما  ß   حرف استفهام ( پرسشي )   ß   ما ذلک  ؟   ß  آن چيست ؟

ما ß    موصول عام   ß     اَنْفِقْ بما عندکَ   ß    انفاق کن چيزي که نزد توست

کلمات متضاد درس 7                        مترادف                        جمع  ß   الفقراء

فقرا ء # اغنياء                               امن = را حة                  مفرد   ß   فقير

خير # شر                            ارسل = بعث

يامر # يمنع                           يکنز =  ينفق انفاق مي کند  ، مي اندوزد

 

« تا تواني کن حذر از يـار بــد              يار بد ، بَدْتَـرْ بُوَد از مار بــد

مـار بد تنها تورا بر جان زنــد              يار بد برجان و بر ايمان زنـد »

+ نوشته شده در  جمعه بیست و پنجم بهمن 1387ساعت 10:19  توسط شهلا فدایی |